Badania CBOS zmieniają obraz polskich seniorów
Coraz więcej seniorów mówi dziś głośno: chcemy żyć aktywnie, blisko ludzi i z pasją. Najnowsze badania pokazują dwa oblicza starości w Polsce. Z jednej strony aż 30% osób starszych zmaga się z samotnością i lękiem przed utratą samodzielności. Z drugiej – seniorzy są coraz bardziej aktywni, rozwijają hobby, podróżują, korzystają z internetu i udowadniają, że wiek nie musi oznaczać wycofania z życia społecznego.
Osoby starsze chcą być potrzebne, niezależne i obecne w społeczeństwie bardziej niż kiedykolwiek wcześniej.
7 maja w Centrum Prasowym PAP odbyło się seminarium „Senior 2.0”, podczas którego Centrum Badania Opinii Społecznej zaprezentowało najnowsze dane dotyczące sytuacji życiowej seniorów w Polsce.
Wydarzenie oraz badania zostały objęte patronatem medialnym Głosu Seniora.
W seminarium uczestniczyli m.in.:
- Łukasz Salwarowski – Prezes Stowarzyszenia MANKO – Głos Seniora,
- Elżbieta Ostrowska – Prezes Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów,
- Wojciech Kałkusiński – Ambasador Głosu Seniora,
- Małgorzata Sarzyńska – Kierownik Ośrodka Edukacji Kulturalnej „Sadyba”, Pełnomocnik Zarządu MSM „Energetyka”.
Ważne tematy podczas debaty ekspertów
Podczas dyskusji eksperci poruszyli wiele istotnych kwestii związanych ze współczesnymi wyzwaniami seniorów.
Dr Marlena Kondrat zwróciła uwagę na problem hejtu wobec seniorów w internecie. Jak wynika z danych Krajowego Instytutu Gospodarki Senioralnej, z tym zjawiskiem spotyka się już co trzeci badany senior. Podkreśliła również, że potencjał telewizji jako źródła wartościowych treści i praktycznych porad dla osób starszych jest wciąż niewystarczająco wykorzystywany.
Minister ds. polityki senioralnej Marzena Okła-Drewnowicz podkreśliła ogromne znaczenie lokalnego wsparcia i aktywizacji seniorów:
„Nie ma bardziej zachęcającego człowieka niż tak naprawdę rówieśnik, który wychodzi na jakieś zajęcia i wyciąga, mówiąc kolokwialnie, z domu sąsiadkę, sąsiada, żebyśmy poszli razem na te zajęcia.”
Prof. Gertruda Uścińska przypomniała natomiast, że obawy dotyczące niewypłacenia emerytur nie mają podstaw, ponieważ świadczenia są gwarantowane przez państwo. Zaznaczyła również, że wraz z wydłużaniem się życia warto zastanowić się nad redefinicją wieku senioralnego.
Co się zmienia?
Wyniki badań
Starość zaczyna się później
Jak pokazują historyczne dane CBOS od 1989 r. zwiększa się grupa badanych w wieku
senioralnym powyżej 60 lat, która w 2026 r. stanowiła już 1/3 dorosłych Polaków.
Jednocześnie przesuwa się subiektywna granica starości, która według respondentów zaczyna
się w wieku 67 lat, 4 lata później niż wskazywały na to odpowiedzi w 2012 r. Pomimo, że
społeczeństwo staje się coraz starsze, więcej osób zachowuje optymizm wobec swojej
przyszłości. Zmniejsza się odsetek badanych odpowiadających, że to co w życiu najlepsze
mają już za sobą.
Bardziej aktywny styl życia
Zmieniają się sposoby spędzania czasu przez seniorów. Zajęcie łączące wszystkich seniorów
dotyczy telewizji, którą ogląda z różną częstotliwością 97% badanych. Najbardziej znacząco
w ciągu ostatniej dekady zwiększyła się grupa osób 60+ korzystających z komputera i
Internetu – z 30% aż do 66%. Do 73 % zwiększyła się grupa seniorów, którzy deklarują
rozwijanie zainteresowań i hobby. O blisko 20 punktów procentowych wzrosły odsetki
seniorów, którzy podróżują po kraju (65%) lub po Europie i świecie (43%), chodzą do kina
(46%), a także do teatru, opery i na koncerty (42%).
Blisko 2/3 seniorów oczekuje pomocy w załatwianiu spraw poza domem
W badaniach CBOS 8% badanych deklaruje, że potrzebuje pomocy w codziennych
aktywnościach, w tym najwięcej w grupie osób 75+. Seniorzy rzadko korzystają z pomocy
instytucjonalnej, opieką nad nimi w większości przejmują dzieci i wnuki. Potrzebę wsparcia
zgłaszają przede wszystkim w zakresie załatwiania spraw u lekarza, w urzędzie, w banku
(64%), prowadzenia gospodarstwa domowego (58%) oraz udzielania porad w ważnych
sprawach (57%). W porównaniu z badaniami z 2019 r. spadła potrzeba pomocy finansowej
(48%), zarazem wzrosły oczekiwania dotyczące opieki pielęgnacyjnej (53%). Potrzeby
finansowe seniorów należą jednocześnie do tych najrzadziej zaspokajanych.
Na starość chcemy być samowystarczalni
CBOS zapytał też Polaków o obawy dotyczące własnej starości. Z odpowiedzi wynika, że
boimy się przede wszystkim chorób, niepełnosprawności i utraty pamięci oraz tego co im
towarzyszy: braku samodzielności i uzależnienia od innych. Starość wolimy spędzić we
własnym mieszkaniu, korzystając z doraźnej pomocy osób bliskich. Do 8% spadł odsetek
osób, które chciałyby mieszkać w wieku senioralnym z dziećmi, wnukami lub dalszą rodziną.
Respondenci pozostają raczej niechętni wobec zamieszkiwania na osiedlach przeznaczonych
dla seniorów. Badanie na próbie osób do 45 roku życia pokazało, że na starość planujemy się
utrzymywać głównie z emerytury, natomiast spora grupa badanych uznaje za konieczną
dywersyfikację źródeł dochodu, opierając swój plan finansowy m.in. na korzystaniu z
oszczędności, pracy dorywczej lub stałej oraz zyskach z inwestycji i lokat.
Głosy eksperckie
W panelu komentatorskim prof. Agnieszka Łukasik-Turecka zauważyła, że częstsza obecność seniorów w Internecie wskazuje na potrzebę ich edukowania w obszarze rozpoznawania przekazów dezinformacyjnych. Należy ich uwrażliwiać na fałszywe informacje płynące zwłaszcza z mediów społecznościowych, gdzie w przeciwieństwie do telewizji brakuje weryfikacji treści i odpowiedzialności za słowo. Dr Marlena Kondrat zwróciła uwagę na problem hejtu wśród seniorów w sieci, z którym ma się mierzyć 1/3 badanych według danych Krajowego Instytutu Gospodarki Senioralnej. Jej zdaniem niedostatecznie wykorzystuje się potencjał telewizji jako nośnika wartościowych treści i porad dla seniorów, np. o tym do jakich świadczeń mają prawo. W opinii ministry Marzeny Okły-Drewnowicz instrumenty wsparcia dla seniorów należy tworzyć przede wszystkim w miejscu ich zamieszkania. „Nie ma bardziej zachęcającego człowieka niż tak naprawdę rówieśnik, który wychodzi na jakieś zajęcia i wyciąga, mówiąc kolokwialnie, z domu sąsiadkę, sąsiada, żebyśmy poszli razem na te zajęcia. Dlatego też uznaliśmy, że musimy w większej mierze wspierać takie organizacje senioralne, które tworzą przestrzeń dla samych seniorów i są ulokowane mocno w samorządzie” – mówiła pełnomocnik rządu do spraw polityki senioralnej. Prof. Gertruda Uścińska przypomniała, że powątpiewanie w otrzymanie emerytury przez badanych nie ma podstaw, gdyż jej wypłacanie jest gwarantowane przez państwo. Zauważyła, że biorąc pod uwagę wzrost długości dalszego trwania życia trzeba zastanowić się nad zredefiniowaniem progu wieku od kiedy zaczyna się starość. Granice wieku senioralnego przyjmowane np. przez Światową Organizację Zdrowia są umowne, ale potrzebne do projektowania usług dla seniorów. Prof. Teresa Zbyrad podniosła, że przy tworzeniu ich koszyka konieczne jest uwzględnienie, że jest to grupa bardzo niejednorodna, którą różni miejsce zamieszkania, standard życia i aspiracje. Za niedopuszczalne uznała infantylizowanie seniorów w domach opieki, traktowanie ich przez personel jak dzieci. „Mamy bardzo dużo ageizmu i gerontomowy” – stwierdziła Zbyrad.
Spotkanie zakończyło się dyskusją z uczestnikami seminarium. Podnoszono w niej, że starość nie musi wiązać się wyłącznie z obawami, co za tym idzie warto pytać seniorów o ich plany, marzenia i szanse płynące ze starości.
Nagranie z wydarzenia można obejrzeć na kanale youtube PAP: https://www.youtube.com/live/PT5vJTtGyHU
Z prezentowanymi w trakcie seminarium badaniami CBOS można zapoznać się na stronie: www.cbos.pl
