Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej

14 lutego w Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” w Krakowie odbyły się uroczyste obchody Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej. Tegoroczne obchody miały szczególne znaczenie – święto zostało bowiem ustanowione przez parlament dopiero w 2025 roku. W programie znalazło się wręczenie nowych nagród upamiętniających strażników tradycji AK, spotkania z kombatantami oraz otwarty dla mieszkańców zlot grup rekonstrukcyjnych. Patronat medialny nad wydarzeniem objęło Stowarzyszenie MANKO – Głos Seniora.

Kombatanci Armii Krajowej w centrum obchodów rocznicowych

W wydarzeniu uczestniczyło ponad 300 osób: przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, wojska, organizacji społecznych, szkół i harcerstwa. Obecny był m.in. wicemarszałek województwa małopolskiego Ryszard Pagacz.

Szczególnymi gośćmi byli żołnierze Armii Krajowej: Krystyna Dąbrowska ps. „Wyż”, żołnierz Inspektoratu „Maria”, Hanna Zawistowska-Nowińska, lat 102, uczestniczka Powstania Warszawskiego, Jan Lohmann ps. „Felix”, lat 100, żołnierz świętokrzyskich oddziałów AK oraz Jerzy Niebudek ps. „Miroki”, lat 102, żołnierz oddziałów AK na Polesiu.

Dyrektor Muzeum AK dr Jarosław Szarek podkreślił, że po latach marginalizacji w okresie PRL Armia Krajowa odzyskała należne jej miejsce w historii i pamięci narodowej. Odczytano także przesłania kombatantów, a w nagraniu wystąpił Justin Maciejewski, dyrektor National Army Museum
w Londynie, syn powstańca warszawskiego.

Pierwsze wręczenie nagród

Najważniejszym punktem uroczystości było pierwsze wręczenie wyróżnień „Zasłużony dla Pamięci o Armii Krajowej” – nagród honorujących osoby i instytucje popularyzujące historię Polskiego Państwa Podziemnego poprzez działalność edukacyjną, artystyczną i społeczną.

Otrzymali je: Konsul Honorowy RP w Burgos w Hiszpanii Enrique de Villamor y Solaruce (za organizowanie od wielu lat wycieczek edukacyjnych hiszpańskiej młodzieży do Polski i Muzeum AK), raper Tadeusz Polkowski (za muzyczne propagowanie historii AK), muzyk, lider zespołu De Press Andrzej Dziubek (za propagowanie AK i żołnierzy podziemia niepodległościowego, szczególnie albumem „Myśmy rebelianci”), działacze kombatanccy z Krakowa Małgorzata i Jacek Jańcowie (za organizowanie i podtrzymywanie ruchu kombatanckiego), nauczyciel historii ze Skawiny Piotr Kazana (za propagowanie wśród uczniów dziejów najnowszych naszego kraju) oraz autor książek Wojciech Königsberg (za popularyzowanie postaci Jana Piwnika „Ponurego i historii AK).

Nagrodę przyznano także aktorowi młodego pokolenia Maciejowi Musiałowi zaangażowanemu w upamiętnianie Powstania Warszawskiego.

Statuetkę – orła z głowicy sztandaru Wojska Polskiego – zaprojektował rzeźbiarz Wincenty Chlipała.

Armia Krajowa – rola i działania

Armia Krajowa, powołana 14 lutego 1942 r. rozkazem gen. Władysława Sikorskiego, była największą podziemną armią okupowanej Europy (ok. 390 tys. zaprzysiężonych żołnierzy w 1944 r). Prowadziła dywersję i sabotaż (np. akcja „Wieniec”), likwidacje funkcjonariuszy okupanta (akcja „Kutschera”), przygotowania do powstania powszechnego – Akcja „Burza”.

Szczególne znaczenie miał wywiad AK: rozpracowanie rakiet V-1 i V-2 oraz przekazywanie informacji aliantom. Dzięki temu możliwe były bombardowania niemieckich celów w Polsce, zrzuty broni dla partyzantów i wsparcie Powstania Warszawskiego – temat podejmowany także w projekcie edukacyjnym Nieznani Bohaterowie Niebios .

Projekt Nieznani Bohaterowie Niebios

Inicjatywa popularyzuje historię współpracy Polskiego Państwa Podziemnego z lotnikami alianckimi. Partnerem projektu jest m.in. Muzeum Lotnictwa, a jego ambasadorami są m.in. Krzysztof Wielgus i Robert Springwald.

Materiały dostępne są tutaj:

Program towarzyszący

Zaprezentowano pamiątki po płk. Franciszku Studzińskim, wysłuchano wykładów o rotmistrzu Witoldzie Pileckim i historii Polskiego Państwa Podziemnego. Uroczystość zakończył koncert Orkiestry Reprezentacyjnej Straży Granicznej z Nowego Sącza.

15 lutego odbył się Dzień Otwarty ze złotem rekonstruktorów – prezentacje umundurowania i uzbrojenia oddziałów AK, gra muzealna oraz wspólne śpiewanie pieśni patriotycznych.